Chủ quyền, Sự đại diện và Quyền lực Chính trị
(Radio TNT lược dịch bài viết của Selen Ozturk ngày 14/10/2026, tổng hợp với buổi họp báo của ACoM ngày 9/10/2026)
Cử tri người Bản địa mong đợi điều gì trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm nay, và liệu các ứng cử viên có đang lắng nghe họ? Buổi thảo luận ngày 9/10/2026, vượt ra ngoài ranh giới đảng phái để hiểu rõ những vấn đề then chốt đối với các cộng đồng người Bản địa, xem xét các vấn đề về chủ quyền bộ lạc, khả năng tiếp cận và tỷ lệ tham gia bỏ phiếu, cũng như các ứng cử viên người Bản địa đang tranh cử. Các diễn giả đã thảo luận về sự khác biệt trong các ưu tiên và trải nghiệm giữa cử tri sống tại các khu dành riêng cho người Bản địa (reservation), cộng đồng nông thôn và các thành phố, cũng như cách thức cử tri trẻ người Bản địa đang tham gia vào tiến trình chính trị.
Quyền lực cử tri
Cử tri người Mỹ bản địa có thể đóng vai trò quyết định trong các cuộc đua quan trọng vào ngày 3 tháng 11 tới — nhưng hơn một nửa trong số họ chưa từng được bất kỳ chiến dịch tranh cử nào liên lạc, và việc bỏ phiếu tiêu tốn của họ nhiều thời gian cũng như tiền bạc hơn so với hầu hết các nhóm cử tri khác.
Với 9,7 triệu người Mỹ bản địa (bao gồm người Da đỏ và người Bản địa Alaska) tại Hoa Kỳ, cử tri người Bản địa có thể xoay chuyển cục diện các cuộc bầu cử then chốt tại các tiểu bang như Alaska, Arizona, Michigan và Montana.
Những cử tri này — vốn từ lâu ít nhận được sự quan tâm từ các nhà vận động tranh cử, các đơn vị thăm dò dư luận và dịch vụ bưu chính — nay còn phải đối mặt với một đề xuất của liên bang có thể loại bỏ hạng mục chủng tộc “Người Mỹ bản địa” (bao gồm người Da đỏ và người Bản địa Alaska) khỏi cuộc điều tra dân số năm 2030.
Một khối cử tri ‘vô hình’ trên chính trường.
Các cuộc thăm dò dư luận hạn chế và đôi khi gây hiểu lầm phần nào lý giải tại sao “người bản địa trên chính trường — cũng như trong mọi lĩnh vực khác của đời sống công cộng — lại gần như vô hình,” ông Michael Roberts, Chủ tịch kiêm Giám đốc điều hành của Viện Phát triển First Nations (First Nations Development Institute), phát biểu tại buổi họp báo.
Vào năm 2024, một cuộc thăm dò cử tri sau khi bỏ phiếu trên toàn quốc do Edison Research thực hiện — và được CNN cùng các hãng tin lớn khác công bố — cho thấy ít nhất 65% trong nhóm mẫu nhỏ gồm khoảng 228 cử tri tự nhận là người bản địa đã ủng hộ ông Donald Trump làm tổng thống.
Tuy nhiên, một cuộc thăm dò riêng biệt với khoảng 500 cử tri bản địa — do First Nations tham gia thực hiện — lại cho kết quả ngược lại: 57% ủng hộ bà Kamala Harris và 39% ủng hộ ông Trump.
“Trong khi truyền thông cố gắng tìm kiếm một “ông kẹ” da màu để giải thích lý do ông Trump đắc cử, chúng tôi lại có dữ liệu thực tế chứng minh điều hoàn toàn trái ngược," ông Roberts nói. "Tôi không nghĩ chúng ta có thể coi cử tri bản địa là một khối đồng nhất.”
Hoa Kỳ hiện có 575 bộ lạc được chính quyền liên bang công nhận — trong đó 231 bộ lạc ở Alaska và số còn lại phân bố tại 37 tiểu bang khác.
Mặc dù vậy, 50% cử tri bản địa được khảo sát cho biết họ không nhận được bất kỳ sự liên lạc nào từ cả hai chính đảng trước thềm cuộc bầu cử năm 2024.
Ông Roberts dự báo tình trạng tương tự sẽ tiếp diễn trong chu kỳ bầu cử này, khi các nhóm vận động cử tri bản địa — cũng như hầu hết các tổ chức phi lợi nhuận khác — đang rơi vào cảnh "thiếu hụt ngân sách trầm trọng."
Mặc dù các vấn đề về quyền sử dụng đất (59%), chủ quyền bộ lạc (58%) và bảo tồn văn hóa, ngôn ngữ (49%) là những mối quan tâm hàng đầu của cử tri bản địa trong năm 2024, nhưng những lo ngại về lạm phát và chi phí sinh hoạt (40%) cũng gia tăng, phản ánh xu hướng chung của toàn bộ cử tri.
Khoảng cách xa xôi đến các điểm bỏ phiếu và thiếu cơ hội đăng ký cử tri là những rào cản mà người Mỹ bản địa phải đối mặt khi muốn thực hiện quyền bầu cử, theo lời bà Jacqueline de Leon, luật sư tại tổ chức Quỹ Quyền lợi Người Mỹ bản địa. Khoảng cách về quan điểm giữa cử tri thành thị và nông thôn cũng hẹp hơn so với những gì thường được hình dung: theo dữ liệu năm 2024 của tổ chức First Nations, 82% người được hỏi sống tại hoặc gần các khu dành riêng cho người bản địa (reservation) cho biết họ cân nhắc các vấn đề của bộ lạc khi bỏ phiếu, so với tỷ lệ 72% ở cư dân thành thị.
Ông Roberts nhận định rằng, mặc dù chủ quyền bộ lạc và các vấn đề văn hóa “có thể thúc đẩy cử tri bản địa đi bỏ phiếu mạnh mẽ hơn so với các vấn đề kinh tế thường nhật", nhưng “người ta cứ cố biến người bản địa thành những sinh vật khác biệt đầy vẻ huyền bí, trong khi thực tế chúng tôi cũng giống như bao người khác. Chúng tôi quan tâm đến những điều như: Liệu mình có việc làm tốt không? Có thể chăm lo cho gia đình không? Có được sống trong ngôi nhà đàng hoàng không? Đường sá đi lại có bảo đảm chất lượng không? … Giống như bất kỳ ai khác, chúng tôi là những con người đang sống tại nước Mỹ.”
Một phân tích dữ liệu điều tra dân số của First Nations cho thấy 54% người Mỹ bản địa và người bản địa Alaska sinh sống tại các vùng nông thôn và thị trấn nhỏ nằm trong hoặc cách các khu dành riêng cho người bản địa không quá 20 dặm (khoảng 32 km).
Những rào cản đối với việc bỏ phiếu
Melissa Rogers, giáo sư về chính trị và chính sách tại Đại học Claremont Graduate, cho biết: “Một điều chúng ta biết về việc bỏ phiếu – không phân biệt chủng tộc, màu da, tín ngưỡng hay bất kỳ yếu tố nào khác, là nếu quy trình trở nên khó khăn hơn, mọi người sẽ không đi bỏ phiếu. Việc gia tăng các trở ngại thực sự làm giảm tỷ lệ cử tri đi bỏ phiếu”.
Nghiên cứu của bà Rogers cho thấy các điểm bỏ phiếu và văn phòng đăng ký cử tri thường đặt tại các quận lỵ — những nơi vốn đã nằm xa các khu bảo tồn hơn so với các cộng đồng dân cư khác.
Chẳng hạn, cư dân tại Khu bảo tồn Duck Valley ở Nevada từng phải di chuyển quãng đường gần 200 dặm (cả đi lẫn về) để đến điểm bỏ phiếu tại Quận Elko. Họ chỉ được cấp vỏn vẹn tám giờ để bỏ phiếu sớm trong hai ngày riêng biệt ngay tại khu bảo tồn — trong khi các cư dân khác ở Quận Elko có tới 120 giờ để thực hiện quyền bỏ phiếu trước và trong Ngày Bầu cử.
Vấn đề này đã dẫn đến việc các bộ tộc Shoshone và Paiute khởi kiện Quận Elko vào năm 2022 và giành chiến thắng. Kết quả là một điểm bỏ phiếu đầu tiên đã được thiết lập ngay tại khu bảo tồn, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hơn 500 cử tri đã đăng ký tại khu vực này thuộc tiểu bang Nevada.
Bà Rogers chia sẻ: “Họ từng phải lái xe suốt hai tiếng đồng hồ trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt, trên những con đường tồi tệ vào mùa đông chỉ để đến được điểm bỏ phiếu. Điều tương tự cũng xảy ra đối với việc đăng ký cử tri”.
Theo phân tích từ Quỹ Quyền lợi Người Mỹ bản địa, vào năm 2020, trong số 4,7 triệu người Mỹ bản địa đến tuổi bầu cử, có tới 34% — tương đương hơn 1,5 triệu người đủ điều kiện — vẫn chưa đăng ký cử tri.
Bà Rogers giải thích: “Khi các điểm đăng ký và bỏ phiếu được đặt ngay trên vùng đất của các bộ tộc, tỷ lệ cử tri từ các cộng đồng này sẽ tăng vọt, bởi vì các rào cản đã được giảm bớt… họ cảm thấy tiếng nói của mình được lắng nghe, đồng thời tin tưởng hơn rằng lá phiếu của họ sẽ được ghi nhận”.
Việc bỏ phiếu qua thư cũng không phải là giải pháp đáng tin cậy: Do nhiều cư dân tại các khu bảo tồn không có dịch vụ chuyển phát thư đến tận nhà, họ buộc phải đi đến các bưu điện và thuê hộp thư bưu điện (P.O. box) chỉ để nhận được các tài liệu liên quan đến bầu cử.
Tại Arizona, các đại diện của cộng đồng Navajo Nation ước tính rằng một số cử tri phải di chuyển quãng đường từ 40 đến 150 dặm (cả đi lẫn về) chỉ để nhận thư từ. Các quy định về giấy tờ tùy thân của cử tri càng làm trầm trọng thêm những rào cản đối với những người không có địa chỉ cư trú cố định, không có bằng lái xe do tiểu bang cấp, hoặc không có điều kiện tiếp cận phương tiện giao thông công cộng.
Vận động cử tri bản địa tại cơ sở
Tại tiểu bang Maine, các cử tri trẻ thuộc cộng đồng Wabanaki đang tự tổ chức để đấu tranh chống lại những rào cản đó.
Sage Phillips, một công dân thuộc bộ tộc Penobscot — một phần của Liên minh Wabanaki gồm bốn bộ tộc được liên bang công nhận — đã góp phần khởi xướng “Sáng kiến Thanh niên về Chính sách Wabanaki”. Sáng kiến này ra đời sau khi cô tham gia vận động chính sách tại Tòa nhà Quốc hội tiểu bang ở Augusta — một công trình mà theo cô, “không được thiết kế dành cho chúng tôi, cho người dân của chúng tôi”. Trong các chuyến vận động, cô nhận thấy sự vắng mặt của một nhóm người: “Những cử tri trẻ Wabanaki của chúng tôi đâu rồi?”
20 thành viên trẻ của sáng kiến này đang thúc đẩy việc sửa đổi “Đạo luật Giải quyết Khiếu nại của Người Da đỏ tại Maine năm 1980” — văn bản hiện đang loại trừ các bộ tộc Wabanaki khỏi các đạo luật liên bang vốn mang lại lợi ích cho những bộ tộc khác. Năm nay, tổ chức này cũng đã giành được nguồn kinh phí để củng cố “Đạo luật Nghiên cứu Wabanaki năm 2001” của tiểu bang.
Phillips cho biết, kể từ khi kỳ họp lập pháp kết thúc vào tháng 4 năm ngoái, họ đã đi khắp tiểu bang Maine để phổ biến thông tin cho giới trẻ và người cao tuổi, thực hiện đăng ký cử tri, đồng thời đặt câu hỏi cho các ứng cử viên tranh cử chức thống đốc, thượng nghị sĩ và nghị sĩ Quốc hội.
Kỳ họp lập pháp sắp tới tại Maine sẽ là lần đầu tiên cả bốn bộ tộc Wabanaki đều có đại diện chính thức — mặc dù những đại diện này không có quyền bỏ phiếu tại Hạ viện hoặc Thượng viện.
Phillips chia sẻ thêm rằng các thành viên trong sáng kiến này đang “giải quyết những vấn đề đã trở thành luật từ trước khi họ chào đời”. Cô nói: “Chúng tôi mong muốn có những ứng cử viên không chỉ sẵn sàng hợp tác, mà còn biết lắng nghe để chúng tôi tự quyết định những thay đổi mà mình mong muốn. Chúng tôi không cần người khác soạn thảo luật rồi ban phát cho chúng tôi”.
Nhu cầu này không chỉ giới hạn ở tiểu bang Maine
Judith LeBlanc, một công dân thuộc bộ tộc Caddo và là giám đốc điều hành của tổ chức "Liên minh các Nhà tổ chức Bản địa", cho biết năm nay tổ chức này có các cộng tác viên vận động tại 25 cộng đồng bản địa trên khắp cả nước. Theo bà, các cộng tác viên này ghi nhận "một mức độ cấp bách mới" trong cộng đồng cử tri trẻ — "điều mà chúng tôi đã không thấy vào năm 2024". Các lá phiếu phản ánh sự cấp bách này: Một số lượng kỷ lục — ít nhất 355 ứng cử viên là người bản địa — đang tranh cử vào các vị trí từ chính quyền địa phương đến Quốc hội và chức thống đốc; con số này tăng so với mức cao trước đó là ít nhất 263 người.
LeBlanc cho biết: “Sự hiện diện (trong bộ máy chính quyền) không phải là đích đến cuối cùng, nhưng nó mang lại tiếng nói cho các giải pháp”.
Sự hiện diện này hiện đang bị đe dọa bởi chính quy trình kiểm đếm dân số.
Trong một cuộc tham vấn với các bộ lạc vào ngày 2 tháng 10, Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ đã xem xét một đề xuất từ chính quyền Trump — một phần trong kế hoạch cải tổ toàn diện cuộc tổng điều tra dân số năm 2030 — nhằm loại bỏ các mục phân loại “Người Mỹ bản địa” (American Indian) và “Người bản địa Alaska” (Alaska Native), cùng với các câu hỏi về chủng tộc, sắc tộc, giới tính và khuynh hướng tình dục.
Sau khi hơn 500 đại diện bộ lạc và các nhà vận động lên tiếng phản đối, Cục Thống kê Dân số đã gia hạn thời gian lấy ý kiến công chúng từ ngày 13 tháng 10 đến ngày 2 tháng 11.
Đối với một cộng đồng vốn đã bị thống kê thiếu — ước tính khoảng 5,64% đối với cư dân sống tại các khu bảo tồn vào năm 2020 — thì thay đổi này “sẽ loại bỏ, xóa sổ và phá hủy hoàn toàn nền tảng để xây dựng các chính sách liên bang cũng như phân bổ ngân sách” trong suốt một thập kỷ, LeBlanc nhận định.
“Chúng tôi đã ký một thỏa thuận, nhường lại đất đai, hy sinh tính mạng vì những quyền cơ bản nhất định,” bà nói thêm. “Quyền bầu cử là một phần trong đó, vốn đã tồn tại từ năm 1924. Đó là một trong những quyền của chúng tôi cần được bảo vệ.”
